Μάθημα : ΑΡΧΑΙΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΟΙ, Α ΛΥΚΕΙΟΥ
0652030172 - ΑΘΑΝΑΣΙΑ ΝΙΓΙΑΝΝΗ
Περιγραφή Μαθήματος
- Το μάθημα δεν διαθέτει περιγραφή -
- ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ, ΙΣΤΟΡΙΑΙ, ΒΙΒΛΙΟ 3ο "ΚΕΡΚΥΡΑΪΚΑ"
- Τα Κερκυραϊκά (Βιβλίο Γ΄, κεφάλαια 70–85 του Θουcυδίδη) αποτελούν μία από τις πιο συγκλονιστικές αφηγήσεις της αρχαίας ελληνικής γραμματείας, καθώς περιγράφουν τον εμφύλιο πόλεμο (στάση) στην Κέρκυρα και αναλύουν την ηθική και πολιτική αποσύνθεση που προκαλεί ο πόλεμος. («παθολογία του πολέμου»)Η εμφύλια διαμάχη (Κερκυραϊκά - Κερκυραϊκός Εμφύλιος) ξέσπασε το καλοκαίρι του 427 π.Χ.Τα βασικά σημεία και η εξέγερσηΑίτια της σύγκρουσης: Η Κέρκυρα σπαρασσόταν από την εσωτερική διαμάχη ανάμεσα στους δημοκρατικούς (που υποστήριζαν την Αθήνα) και στους ολιγαρχικούς (που υποστήριζαν την Κόρινθο και τη Σπάρτη).Η έκρηξη της βίας (Κεφ. 71–74): Οι ολιγαρχικοί προσπάθησαν να επιβληθούν με πραξικόπημα, οδηγώντας σε σκληρές οδομαχίες στην πόλη της Κέρκυρας. Οδηγήθηκαν σε ακρότητες, επιστρατεύοντας δούλους και μισθοφόρους, ενώ η βία γενικεύτηκε.Η επέμβαση των Αθηναίων (Κεφ. 75): Στέλνονται δυνάμεις (όπως ο Νικόστρατος και αργότερα ο Ευρυμέδων) για να βοηθήσουν τους δημοκρατικούς, ενώ καταφθάνει και πελοποννησιακός στόλος.Η σφαγή (Κεφ. 81): Οι δημοκρατικοί επικράτησαν τελικά με αιματηρό τρόπο, προχωρώντας σε ανελέητες εκκαθαρίσεις, δολοφονίες πολιτικών αντιπάλων και ικκετών (όσων είχαν ζητήσει άσυλο σε ιερά).Η φιλοσοφική και ιστορική σημασία (Κεφ. 82–83)Ο Θουκυδίδης χρησιμοποιεί τα γεγονότα της Κέρκυρας ως «κρούσμα» για να αναλύσει τη «στάση» (τον εμφύλιο) γενικότερα. Στα κεφάλαια αυτά περιγράφει:Την αλλοίωση της σημασίας των λέξεων (π.χ. η απερισκεψία θεωρήθηκε πατριωτισμός, η σύνεση δειλία).Την κατάρρευση των ηθικών αξιών και των νόμων μπροστά στην απληστία και τη δίψα για εξουσία.Το πώς ο πόλεμος είναι «βίαιος δάσκαλος» (βίαιος διδάσκαλος) που υποτάσθει τα ανθρώπινα αισθήματα στα πάθη της στιγμής.
- Οι Κερκυραίοι αιχμάλωτοι που είχαν συλληφθεί από τους Κορινθίους στην Επίδαμνο επέστρεψαν στο νησί. Οι Κορίνθιοι τούς είχαν απελευθερώσει (φροντίζοντας παράλληλα να εξαγοράσουν την αφοσίωσή τους έναντι τεράστιου ποσού) με σκοπό να ξεσηκώσουν την Κέρκυρα εναντίον της αθηναϊκής συμμαχίας.Οι επιστρέψαντες ολιγαρχικοί, μαζί με τους συμμάχους τους, επιδίωκαν να απομακρύνουν την Κέρκυρα από τη συμμαχία με τους Αθηναίους και να την οδηγήσουν σε φιλία με τους Πελοποννησίους/Κορινθίους. Από την άλλη πλευρά, ο δήμος (οι δημοκρατικοί) με ηγέτη τον Πειθία ήθελαν τη διατήρηση της συμμαχίας με την Αθήνα.Ο Πειθίας κατηγόρησε τους ολιγαρχικούς αντιπάλους του ότι προσπαθούν να υποδουλώσουν την Κέρκυρα στην Κόρινθο. Όταν αθωώθηκε, στράφηκε εναντίον των πέντε πλουσιότερων αντιπάλων του κατηγορώντας τους για ιεροσυλία (υλοτόμηση ιερών χαρακών), με αποτέλεσμα να τους επιβληθεί βαρύ χρηματικό πρόστιμο.Καθώς το πρόστιμο ήταν υπέρογκο και οι ολιγαρχικοί κατέφυγαν ως ικέτες στα ιερά για να το πληρώσουν σε δόσεις, ο Πειθίας πέτυχε να περάσει από τη βουλή την πλήρη εφαρμογή του νόμου. Τότε, οι ολιγαρχικοί εξοργισμένοι εισέβαλαν οπλισμένοι μέσα στη βουλή.Οι συνωμότες δολοφόνησαν τον Πειθία και περίπου 60 ακόμα άτομα (βουλευτές και φίλους του δήμου), προκαλώντας πανικό και δίνοντας το σύνθημα για την έκρηξη του εμφυλίου πολέμου.
- Πραξικόπημα: Οι ολιγαρχικοί (που είχαν δολοφονήσει τους ηγέτες των δημοκρατικών) συγκεντρώνουν την Εκκλησία του Δήμου και υποστηρίζουν ότι οι πράξεις τους έγιναν για το καλό της πόλης.Πρόταση ουδετερότητας: Προτείνουν να κρατήσει η Κέρκυρα ουδετερότητα, να δέχεται τους εχθρούς και τους φίλους μόνο με ένα πλοίο τη φορά και να θεωρεί τα περισσότερα πλοία εχθρικά, ώστε να μην υποδουλωθούν στους Αθηναίους. Με τη βία εξαναγκάζουν τον δήμο να επικυρώσει την πρότασή τους.Πρεσβεία στην Αθήνα: Στέλνουν αμέσως πρέσβεις στην Αθήνα για να εξηγήσουν τα γεγονότα και να πείσουν όσους Κερκυραίους είχαν καταφύγει εκεί να μην προβούν σε εχθρικές ενέργειες.Κεφάλαιο 72: Η αντίδραση των Αθηναίων και η άφιξη πρεσβειώνΣύλληψη πρέσβεων: Οι Αθηναίοι συλλαμβάνουν τους πρέσβεις των ολιγαρχικών ως ταραχοποιούς και τους φυλακίζουν στην Αίγινα.Άφιξη αντιπροσώπων: Την ίδια στιγμή φτάνει στην Κέρκυρα μια κορινθιακή τριήρης με Λακεδαιμόνιους πρέσβεις.Έναρξη συγκρούσεων: Οι ολιγαρχικοί επιτίθενται στον δήμο και καταφέρνουν να τον νικήσουν σε μάχη. Ο δήμος καταλαμβάνει την Ακρόπολη και τον Υλλαϊκό λιμένα, ενώ οι ολιγαρχικοί την αγορά και το άλλο λιμάνι.Κεφάλαιο 73: Στρατολόγηση συμμάχων και κλιμάκωσηΕνισχύσεις των δύο πλευρών:
- Ο δήμος αρχίζει να στρατολογεί δούλους, υποσχόμενος τους ελευθερία.
- Οι ολιγαρχικοί ενισχύονται φέρνοντας περίπου 800 μισθοφόρους από την ηπειρωτική χώρα.
Συνέχεια της μάχης: Ακολουθεί νέα μέρα συγκρούσεων με εναλλασσόμενη τύχη ανάμεσα στις δύο παρατάξεις, οδηγώντας σε γενικευμένο εμφύλιο χάος στην πόλη Νίκη του δήμου: Ύστερα από μία ημέρα διακοπής των συγκρούσεων, γίνεται νέα μάχη στην οποία επικρατούν οι δημοκρατικοί (δῆμος).
Λόγοι νίκης: Οι δημοκρατικοί υπερισχύουν χάρη στην κατοχή οχυρών θέσεων και στην αριθμητική τους υπεροχή.Συμμετοχή των γυναικών: Οι γυναίκες της Κέρκυρας λαμβάνουν ενεργό και τολμηρό μέρος στη μάχη, πετώντας κεραμίδια από τις στέγες των σπιτιών και δείχνοντας αξιοσημείωτη ψυχραιμία μέσα στον θόρυβο της συμπλοκής.Εμπρησμός από τους ολιγαρχικούς: Βλέποντας ότι χάνουν και φοβούμενοι μη τυχόν και οι δημοκρατικοί καταλάβουν με έφοδο τον νεώρειο (ναύσταθμο) ή τους εξοντώσουν, οι ολιγαρχικοί (ὀλίγοι) βάζουν φωτιά στα σπίτια γύρω από την αγορά και στις συνοικίες (ξυνοικίας). Με αυτόν τον τρόπο δημιουργούν ένα τείχος φωτιάς για να κόψουν την πορεία των αντιπάλων τους, χωρίς να νοιάζονται αν καταστρέφονται δικές τους ή ξένες περιουσίες.Άφιξη του Νικόστρατου: Την επόμενη μέρα φτάνει στην Κέρκυρα από τη Ναύπακτο ο Αθηναίος στρατηγός Νικόστρατος (γιος του Διειτρέφη) με 12 πλοία και 500 Μεσσήνιους οπλίτες.
Προσπάθεια συμφιλίωσης: Ο Νικόστρατος προσπαθεί να συμφιλιώσει τις δύο αντίπαλες παρατάξεις (δημοκρατικούς και ολιγαρχικούς). Πετυχαίνει συμφωνία ώστε να δικαστούν μόνο οι 10 πιο ένοχοι (οι οποίοι όμως προλαβαίνουν και φεύγουν), ενώ οι υπόλοιποι να ζήσουν ειρηνικά και να γίνουν σύμμαχοι των Αθηναίων.Η πονηριά των δημοκρατικών: Ενώ ο Νικόστρατος ετοιμάζεται να φύγει, οι ηγέτες των δημοκρατικών τον πείθουν να τους αφήσει 5 από τα πλοία του (και αυτοί θα επανδρώσουν άλλα 5 με δικό τους πλήρωμα) για να ελέγχουν τους αντιπάλους τους.Η αντίδραση των ολιγαρχικών και η ικεσία: Όταν οι δημοκρατικοί βάζουν τους ολιγαρχικούς να στελεχώσουν τα πλοία, εκείνοι φοβούνται μήπως τους στείλουν στην Αθήνα και καταφεύγουν ως ικέτες στον ναό των Διόσκουρων.Επέμβαση του δήμου: Ο Νικόστρατος προσπαθεί να τους καθησυχάσει και να τους σηκώσει, αλλά οι δημοκρατικοί εξοπλίζονται με την πρόφαση ότι οι ολιγαρχικοί δεν έχουν αγνές προθέσεις, τους παίρνουν τα όπλα από τα σπίτια και παραλίγο να σφαγιάσουν πολλούς από αυτούς, αν δεν τους εμπόδιζε ο Νικόστρατος.- Η δύσκολη θέση των Κερκυραίων: Οι Κερκυραίοι πολεμούσαν χωρίς συνοχή, ανοργάνωτα και με λίγα πλοία κάθε φορά, με αποτέλεσμα να βρίσκονται σε πολύ δύσκολη θέση και να υποφέρουν.Η τακτική των Αθηναίων: Οι Αθηναίοι, φοβούμενοι τον μεγάλο αριθμό των εχθρικών πλοίων και τον κίνδυνο περικύκλωσης, δεν επιτέθηκαν μαζικά ούτε στο κέντρο της εχθρικής παράταξης. Αντίθετα, επιτέθηκαν σε μία από τις πτέρυγες (στο κέρας), βύθισαν ένα εχθρικό πλοίο και στη συνέχεια προσπάθησαν να προκαλέσουν σύγχυση πλέοντας γύρω από τους Πελοποννησίους, όταν αυτοί σχημάτισαν κυκλική παράταξη.Η αντεπίθεση των Πελοποννησίων: Όταν οι Πελοποννήσιοι κατάλαβαν την κατάσταση και φοβήθηκαν μη επαναληφθεί η ήττα που είχαν πάθει στη Ναύπακτο, έσπευσαν να βοηθήσουν. Ενώθηκαν σε ενιαίο, μαζικό στόλο (ἁθρόαι αἱ νῆες) και επιτέθηκαν στους Αθηναίους.Η υποχώρηση των Αθηναίων: Οι Αθηναίοι άρχισαν να υποχωρούν αργά, πλέοντας με την πρύμνη (ἀνακρούοντες πρύμναν). Κύριός τους στόχος ήταν να δώσουν χρόνο στα κατεστραμμένα και αποδυναμωμένα πλοία των Κερκυραίων να προλάβουν να καταφύγουν με ασφάλεια στο λιμάνι, πριν προλάβουν να τους κόψουν τον δρόμο οι εχθροί.Λήξη της ναυμαχίας: Η ναυμαχία συνεχίστηκε με αυτόν τον τρόπο και τελείωσε τελικά με τη δύση του ήλιου.
- Μόλις οι Πελοποννήσιοι έμαθαν ότι καταφθάνει αθηναϊκός στόλος (60 πλοία με επικεφαλής τον Ευρυμέδοντα), αποχώρησαν αμέσως νύχτα διαπλέοντος τον ισθμό της Λευκάδας για να σωθούν.Οι Κερκυραίοι δημοκρατικοί, ενισχυμένοι από τα αθηναϊκά πλοία, κυριάρχησαν πλήρως στην πόλη.Επτά ημέρες επί ολόκληρες προέβησαν σε1 ανηλεή εξόντωση των ολιγαρχικών αντιπάλων τους, εκμεταλλευόμενοι προσωπικές έχθρες και ξεκαθαρίζοντας παλιά χρέη.Αποτρόπαιες πράξεις και αυτοκτονίες:
- Οι ικέτες στο Ηραίο (ιερό της Ήρας) αποσπάστηκαν ή αναγκάστηκαν να αυτοκτονήσουν (κρεμάστηκαν ή σκοτώθηκαν μεταξύ τους).
- Άλλοι πέθαναν κλεισμένοι μέσα στο ιερό του Διονύσου.
- Η ηθική και φυσική τάξη καταλύθηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακόμη και πατέρες να σκοτώνουν τα ίδια τους τα παιδιά.
Ο Αθηναίος στρατηγός Ευρυμέδων έδειξε παθητικότητα και δεν απέτρεψε τις φρικαλεότητες.
- «Παθολογία του Πολέμου».Γενίκευση του φαινομένου: Ο εμφύλιος πόλεμος στην Κέρκυρα δεν ήταν μεμονωμένος· η φρενίτιδα της σύγκρουσης εξαπλώθηκε σε όλο τον ελληνικό κόσμο, καθένας προσπαθώντας να ξεπεράσει τον άλλο σε σχέδια εκδίκησης καινοφανών πράξεων.Ανατροπή των ηθικών αξιών: Οι παραδοσιακές έννοιες της ηθικής, της δικαιοσύνης και της λογικής έχασαν τη σημασία τους.
- Η απερισκεψία και η ορμή θεωρήθηκαν πατριωτική γενναιότητα.
- Η συνετή σκέψη και η διστακτικότητα βαφτίστηκαν δειλία.
- Η μετριοπάθεια εκλαμβανόταν ως κάλυψη αναδρομικότητας ή αδυναμία.
Η κυριαρχία του συμφέροντος και του πάθους: Οι δεσμοί του αίματος και της φιλίας έγιναν ασθενέστεροι από τους δεσμούς του κόμματος (της παράταξης), καθώς οπαδοί ήταν έτοιμοι για κάθε παρανομία αρκεί να νικήσει η ομάδα τους. Κίνητρο δεν ήταν η ιδεολογία, αλλά η φιλοδοξία και η δίψα για εξουσία.
Διαφθορά της γλώσσας: Οι λέξεις άλλαξαν σημασία για να ταιριάζουν στα γεγονότα:- Η παράλογη τόλμη θεωρήθηκε αφοσίωση στο κόμμα.
- Η προνοητική επιφυλακτικότητα θεωρήθηκε εύλογη πρόφαση δειλίας.
Ηθική κατάπτωση και δίψα για εξουσία: Ο Θουκυδίδης επισημαίνει ότι αίτιο όλων αυτών ήταν η αρχή και η φιλοδοξία για εξουσία, από τις οποίες γεννιούνται η απληστία (πλεονεξία) και ο ανταγωνισμός. Οι άνθρωποι προτιμούσαν να είναι άδικοι αλλά πονηροί και επιτυχημένοι, παρά καλοί και τίμιοι αλλά «θύματα».