Μάθημα : Ιστορία Τέχνης - Α' Γυμνασίου Μουσικό Σχολείο Λευκάδας

Το 313 μ.Χ., με το διάταγμα των Μεδιολάνων, ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος θα αναγνωρίσει το δικαίωμα της ανεξιθρησκίας. Η αναγνώριση του Χριστιανισμού ως νόμιμης θρησκείας επέφερε μεγάλη αλλαγή στην τέχνη καθώς το χριστιανικό δόγμα όριζε συγκεκριμένο τρόπο απεικόνισης του ανθρώπινου σώματος. Καταρχάς απαγορεύτηκε η απεικόνιση του γυμνού σώματος γιατί, σύμφωνα με τον χριστιανισμό, το σώμα είναι γεμάτο πάθη, και η θέα του μπορεί να παρασύρει τους πιστούς στην λατρεία της ύλης, των επίγειων απολαύσεων και της αμαρτίας. Και η πιο υλική από όλες τις τέχνες, η γλυπτική, απορρίπτεται, διότι υπήρχε ο κίνδυνος να οδηγήσει τους πιστούς στην ειδωλολατρεία, όπου απαγορευόταν από την αγία Γραφή. Αντιθέτως προκρίνονται η αρχιτεκτονική (για την ανέγερση ναών), η ζωγραφική (αγιογραφίες, τοιχογραφίες) και το ψηφιδωτό (διακόσμηση ναών).

Στη Βυζαντινή αυτοκρατορία επομένως, παύει η τέχνη της γλυπτικής, η οποία άνθησε όπως είδαμε στην αρχαία Ελλάδα και τη Ρώμη. Επιλέχθηκε ένας τρόπος απεικόνισης του ανθρώπου, που να μη δείχνει γυμνό το σώμα. Ο άνθρωπος, άγιος ή αγία, παρουσιαζόταν συνήθως ντυμένος σεμνά, με ακάλυπτα μόνο το πρόσωπο και τα χέρια. Παρόλη αυτή την αυστηρότητα των κανόνων, η τέχνη της αρχαιότητας, με όλη τη γνώση και την αγάπη της για το ανθρώπινο σώμα, επέζησε στις πτυχώσεις των φορεμάτων και των ρούχων των αγίων.

Τα πρόσωπα αποδίδονταν αδύνατα, ως απόδειξη της ασκητικής ζωής, μακριά από υλικές απολαύσεις. Είναι φανερή η επίδραση της τεχνοτροπίας των Φαγιούμ (αιγυπτιακά νεκρικά πορτρέτα), επιμηκυμένα δηλαδή χαρακτηριστικά που κοιτούν μετωπικά, και αυστηρή – σοβαρή έκφραση. Ωστόσο τα χαρακτηριστικά του προσώπου των αγίων  μοιάζουν μεταξύ τους, πράγμα που σημαίνει ότι οι βυζαντινοί καλλιτέχνες δεν ενδιαφέρονταν τόσο να απεικονίσουν συγκεκριμένα άτομα όσο ιδανικούς χαρακτήρες ανθρώπων, όπως άλλωστε συνέβαινε και στην κλασική εποχή. Στις βυζαντινές εικόνες δε συναντούμε συνήθως τη φύση. Οι άνθρωποι είναι πλαισιωμένοι από χρυσό φόντο, που συμβολίζει το αιώνιο του πνεύματος, τον πνευματικό χώρο του Θεού. Ακόμα και όταν απεικονίζεται η φύση, αυτό γίνεται με τρόπο μη ρεαλιστικό, δεν ενδιαφέρει δηλαδή το πραγματικό τοπίο που έλαβε χώρα π.χ. η βάφτιση του Χριστού αλλά το ίδιο το γεγονός της βάφτισης.

Η θεματολογία της βυζαντινής ζωγραφικής επικεντρώνεται στους βίους των αγίων και των περιστατικών της ζωής του Χριστού και των προφητών της παλαιάς Διαθήκης. Μιλάμε δηλαδή για θρησκευτικά θέματα. Η βυζαντινή αγιογραφία συνεχίζεται στις μέρες μας ακολουθώντας τους ίδιους κανόνες με αυτούς που ακολουθούσαν οι αγιογράφοι πριν από αιώνες.