Μάθημα : Β’ Λυκείου ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ (Γλώσσα, Λογοτεχνία)

Μέσα μαζικής ενημέρωσης

Ορισμός

Μέσα μαζικής ενημέρωσης είναι το σύνολο του έντυπου και ηλεκτρονικού τύπου, με τον οποίο επιτυγχάνεται η ταυτόχρονη μετάδοση ειδήσεων - ιδε­ών - πληροφοριών, σε απεριόριστο αριθμό ανθρώπων.

Είδη των ΜΜΕ

α. Ο τύπος

• Περιοδικός
• Ημερήσιος

β. Ο ηλεκτρονικός τύπος ή «ηλεκτρονικός πολιτισμός» κατά τον Mc Luhan

• Ραδιόφωνο
• Τηλεόραση
• Διαδίκτυο

Ο ρόλος των ΜΜΕ είναι:

Θετικός, σε ποικίλους τομείς της ανθρώπινης ζωής και δραστηριότητας, όπως στον:

Πολιτικό:

• υπηρετούν και προβάλλουν την πολιτική
• ενισχύουν τη δημοκρατία, ελέγχοντας την κυβέρνηση και ενημερώνο­ντας τους πολίτες, ενώ αντιστρατεύονται σε κάθε προσπάθεια υπονό­μευσης της δημοκρατίας
• προωθούν το δημιουργικό διάλογο και διευκολύνουν την ελεύθερη έκφραση των πολιτικών και όχι μόνον ιδεών
• διαμορφώνουν το πλαίσιο λειτουργίας των πολιτικών θεσμών καθώς και πολιτικό ήθος και συνείδηση στους πολίτες.

Κοινωνικό:

• κοινωνικοποιούν το άτομο, με την προώθηση της συλλογικότητας, της προβολής των κοινωνικών προβλημάτων και τον επαναπροσδιορισμό του περιεχομένου των κοινωνικών ρόλων, των κανόνων και των αξιών
• συμβάλλουν στη διαμόρφωση αντικειμενικής γνώμης στα κοινωνικά θέματα και στην κοινωνική συσπείρωση και κινητοποίηση, σε θέματα μείζονος κοινωνικού ενδιαφέροντος
• διαμορφώνουν και ενεργοποιούν την κοινή γνώμη
• διαδραματίζουν αποφασιστικό ρόλο στη συναδέλφωση των λαών και στην εδραίωση παγκόσμιας ειρήνης, με την ενημέρωση και την ευαι­σθητοποίηση σε θέματα οικολογίας, πείνας κλπ,

Πνευματικό:

• προάγουν τον πολιτισμό, τις επιστήμες και τις τέχνες
• καλλιεργούν την κριτική σκέψη, διευρύνουν το πνεύμα και αναπτύσ­σουν τη δημιουργική φαντασία
• αποτελούν συνεχή και ανεξάντλητη πηγή γνώσης, καταπολέμησης των προλήψεων, των δεισιδαιμονιών και κάθε είδους εθνικιστικών και ρα­τσιστικών αντιλήψεων
• δημιουργούν ολοκληρωμένη προσωπικότητα, με κριτική σκέψη, πνευ­ματική εγρήγορση και αυτογνωσία
• καλλιεργούν και διαμορφώνουν τη γλώσσα.

Ηθικό:

• προβάλλουν ηθικά πρότυπα, ιδανικά, αρχές και αξίες και διαπλάθουν ηθικούς χαρακτήρες
• καλλιεργούν την ανθρωπιά και προσεγγίζουν τους ανθρώπους.

Εθνικό:

• συμβάλλουν στην εθνική αυτογνωσία, στη διαμόρφωση εθνικής συνεί­δησης, και στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας, με την ευρύτατη διάδοση της παράδοσης.

Ψυχαγωγικό:

• αποτελούν φθηνό μέσο ψυχαγώγησης των ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων
• προβάλλουν θεατρικά έργα, κινηματογραφικές ταινίες, εκδηλώσεις του πνεύματος και της τέχνης.

Ενημερωτικό:

• πληροφορούν σε θέματα εθνικού και παγκόσμιου ενδιαφέροντος
• με την προβολή των ηθών και εθίμων συμβάλλουν στη γνωριμία και επικοινωνία των λαών
• ενημερώνουν για θέματα υγείας, οικονομίας και γενικότερα για πρα­κτικά καθημερινά θέματα.
•  

Αρνητικός, σε τομείς όπως στον:

Κοινωνικό:

• παραπληροφορούν και εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα με την κατευθυνόμενη πληροφόρηση, προβάλλουν βία, σκάνδαλα και σπιλώνουν υπολήψεις επωνύμων και ανωνύμων (κίτρινος τύπος)
• παθητικοποιούν, χειραγωγούν, οπαδοποιούν, μαζοποιούν και αλλο­τριώνουν το άτομο, αποπροσανατολίζοντας το
• προβάλλουν καθημερινά σκηνές βίας και εγκληματικότητας, βασική αιτία αύξησης του φαινομένου
• ενισχύουν φαινόμενα κοινωνικού ρατσισμού, υποβάθμισης της γυναί­κας, μεροληπτικής στάσης σε μειονότητες (ασθενείς ΑΙDS, τσιγγάνοι κλπ.)
• κατασκευάζουν, διαδίδουν και επιβάλλουν με επιλεκτικό τρόπο κοσμοείδωλα και κοσμοεικόνες.

Πολιτικό:

• εξουσιάζουν και επιβάλλουν την πολιτική, «αποικιοκρατία των μέσων
  πάνω στην πολιτική»
• προπαγανδίζουν και υπηρετούν τυφλά ιδεολογίες και κόμματα
• υπονομεύουν τη δημοκρατία, φιμώνοντας το διάλογο και καλλιεργώ­ντας κλίμα μεσσιανισμού και φανατισμού
• παραπληροφορούν και προξενούν «πλύση εγκεφάλου» με την προπα­γάνδα.

Πνευματικό:

• πλήττουν θανάσιμα την ελευθερία της βούλησης, φανατίζουν και απο­μακρύνουν το άτομο από την αλήθεια
• υποβαθμίζουν την καλαισθησία με προγράμματα χαμηλής ποιότητας, υπηρετώντας το «νόμο της προσφοράς και της ζήτησης»
• στερούν τον ελεύθερο χρόνο από τα άτομα και τη δυνατότητα να στραφούν προς τη γνήσια ψυχαγωγία
• υποκαθιστούν το λόγο με την εικόνα, με αποτέλεσμα τη συρρίκνωση της γλώσσας («ο οπτικός πολιτισμός αντικατέστησε τον πολιτισμό του λόγου», Μ. Πλωρίτης), οι έννοιες αντικαταστάθηκαν από το θέαμα και την εικόνα
• συντηρούν επιλεγμένα στερεότυπα και αναπαράγουν προκαταλήψεις, στάσεις και τρόπους ζωής, σκέψης και δράσης.

Ηθικό:

• αμβλύνουν την ηθική και εκμαυλίζουν τη συνείδηση του σύγχρονου ανθρώπου με την προβολή ανάλογων προτύπων
• προβάλλουν την απαξία ως είδηση, παρουσιάζοντας την ως κοινωνικό δεδομένο.

Εθνικό:

• καλλιεργούν τον εθνικισμό
• αμβλύνουν την εθνική συνείδηση με:
• την αποστροφή προς την παράδοση
• την προβολή ξένων προτύπων
• την καλλιέργεια του μιμητισμού (ξενομανία).

Προϋποθέσεις για την ορθή Λειτουργία των ΜΜΕ

• Ύπαρξη δημοκρατίας, που εξασφαλίζει τον πλουραλισμό και την ελευ­θεροτυπία.
• Δημοσιογραφική δεοντολογία για έγκυρη ενημέρωση καθώς και σεβα­σμός και ευθύνη προς το κοινό.
• Απεξάρτηση από κάθε είδους πολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.
• Θεσμοθέτηση και ενεργοποίηση από την πολιτεία οργάνων που διασφα­λίζουν την αδέσμευτη και απρόσκοπτη λειτουργία τους.
• Αξιοκρατική επιλογή στελεχών που θα επανδρώσουν τις καίριες θέσεις, καθώς και ατόμων με ηθικό και ψυχικό σθένος, ικανών να προσπερνούν τα προσωπικά τους συμφέροντα.
• Εκλαΐκευση των κοινωνικών, επιστημονικών και φιλοσοφικών θεμάτων, ώστε να γίνονται κατανοητά από τους απλούς ανθρώπους.
• Αποφυγή της υπερβολής και τήρηση του μέτρου, εξασφαλίζοντας πληρό­τητα και ποιότητα πληροφόρησης.

Η στάση του ατόμου στα μέσα ενημέρωσης:

• Κριτική και επιλεκτική.
• Εγρήγορση και λογική επεξεργασία της πληροφορίας για την ασφαλή
  διάκριση του σχολίου από την είδηση.
• Απορριπτική για προγράμματα χαμηλής ποιότητας.

Τι επιβάλλει τη διαρκή ενημέρωση του σύγχρονου ανθρώπου

• Η αλματώδης ανάπτυξη των επιστημών.
• Η παγκοσμιοποίηση που επηρεάζει άμεσα τη συλλογική και την ατομική
  ζωή των ανθρώπων σ' ολόκληρο τον κόσμο
• Η συνθετότητα των προβλημάτων στον επαγγελματικό, κοινωνικό και πολιτικό χώρο.
• Η ενημέρωση είναι προϋπόθεση της ελευθερίας και της δημοκρατίας.

Τύπος και Δημοκρατία

Ι. Ο Τύπος στηρίζει τη Δημοκρατία, γιατί:

• Παρέχει αναλυτική πληροφόρηση γύρω από επίκαιρα πολιτικοκοινωνικά γεγονότα, βασική προϋπόθεση για την ευαισθητοποίηση των πολιτών σε ευρύτερα κοινωνικά θέματα και τη συμμετοχή τους στη συλλογική ζωή.
• Ελέγχει τις άλλες τρεις εξουσίες (τέταρτη εξουσία), νομοθετική, δικα­στική, εκτελεστική, αποτελεί μέσο διαφάνειας και εγγύησης για τη σω­στή λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
• Αναπτύσσει γόνιμο και εποικοδομητικό διάλογο μεταξύ της κυβέρνησης και του λαού για τη λήψη των ορθότερων αποφάσεων και διασφαλίζει την ελευθερία έκφρασης.
• Διαμορφώνει την κοινή γνώμη, που στα δημοκρατικά πολιτεύματα απο­τελεί δυναμικό παράγοντα προώθησης ή ανάσχεσης των κοινωνικοπολι­τικών εξελίξεων.
• Κατοχυρώνει τον πλουραλισμό και την πολυφωνία, στηλοβάτες της δη­μοκρατίας.
• Προφυλάσσει το λαό από τις αυθαιρεσίες και τον βοηθά να διαμορφώ­σει τη γνώμη του για τους πολιτικούς και τα κόμματα.
• Επαγρυπνά για την εφαρμογή των νόμων και την τήρηση των συνταγμα­τικών αρχών.
• Καλλιεργεί, με τη μελέτη και την ανάλυση του υλικού, την αντιληπτική ικανότητα του πολίτη και τον καθιστά ικανό να πάρει υπεύθυνη θέση στα γεγονότα.
• Αποκαλύπτει τους δημαγωγούς και τους δημοκόλακες,
• Υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και κατοχυρώνει το δικαίωμα των μειοψηφιών να διατηρούν και να γνωστοποιούν τις απόψεις τους.

ΙΙ. Προϋποθέσεις για τη στήριξη της Δημοκρατίας,

Ο Τύπος πρέπει να:

• Έχει βαθύτατη συναίσθηση του χρέους και της υψηλής αποστολής του.
• Είναι αυτάρκης και να λειτουργεί αδέσμευτα και ακηδεμόνευτα από οι­κονομικά και πολιτικά συμφέροντα.
• Να μη διαμορφώνεται κάτω από καθεστώς ανάγκης, απειλής και βίας,
• Αποφεύγει την προπαγάνδα, τον αποπροσανατολισμό, τη δημαγωγία και το λαϊκισμό.
• Τηρεί τη δημοσιογραφική δεοντολογία, να αποφεύγει τον κιτρινισμό, την κινδυνολογία, τη συνθηματολογία και τον εκφοβισμό.
• Περιφρουρεί το δημοκρατικό διάλογο.
• Μην προβάλλει και επιβάλλει πολιτικούς ηγέτες και μάλιστα σε βάρος του λαού.