Μάθημα : Α’ Λυκείου ΑΡΧΑΙΑ

Βιβλίο 3. Κεφάλαιο 74
 
1. Να γράψετε τους λόγους για τους οποίους οι δηµοκρατικοί κατόρθωσαν να νικήσουν τους αντιπάλους τους.
 
Η νίκη των δημοκρατικών οφείλεται, μεταξύ άλλων, στο γεγονός πως υπερτερούσαν αριθμητικά των ολιγαρχικών, καθώς αφενός είχαν διασφαλίσει την υποστήριξη του μεγαλύτερου μέρους των δούλων κι αφετέρου είχαν και τη βοήθεια των γυναικών, οι οποίες λόγω του σημαντικού διακυβεύματος συμμετείχαν ενεργά στη μάχη. Παραλλήλως είχαν καταλάβει καίριες θέσεις, όπως ήταν η ακρόπολη και το Υλλαϊκό λιμάνι, καθώς και τα ψηλότερα σημεία της πόλης που αποτελούσαν φυσικά οχυρά. Αξίζει, άλλωστε, να σημειωθεί ότι αγωνίζονταν με μεγαλύτερη αποφασιστικότητα διότι κινδύνευαν να χάσουν πλήρως την ελευθερία τους, αν ο έλεγχος περνούσε στους αυταρχικούς ολιγαρχικούς, κι η αποφασιστικότητά τους αυτή φαίνεται με τον πλέον σαφή τρόπο απ’ τη συμμετοχή των γυναικών κατά τη διάρκεια της τελευταίας κρίσιμης σύγκρουσης
Υπέρ των δημοκρατικών λειτούργησε και το γεγονός πως ένα σημαντικό τμήμα της δύναμης των ολιγαρχικών, οι οκτακόσιοι μισθοφόροι, δεν αγωνίζονταν για κάποιο υψηλό ιδανικό για το οποίο θα ήταν πρόθυμοι να θυσιαστούν, στοιχείο που έγινε προφανές όταν διέφυγαν κρυφά απ’ το νησί μόλις έγινε αντιληπτή η επικράτηση των δημοκρατικών.
 
2. α) Πώς χαρακτηρίζει ο ιστορικός τη στάση των γυναικών στη µάχη;
β) Γιατί δίνει έµφαση στη συµµετοχή των γυναικών; Να απαντήσετε έχοντας υπόψη σας και τη θέση της γυναίκας στην εποχή του ιστορικού.
 
α. Ο Θουκυδίδης επισημαίνει πως οι γυναίκες βοήθησαν με τόλμη, λειτουργώντας επί της ουσίας αντίθετα προς τη φύση τους, αφού κατόρθωσαν να υπομείνουν την ταραχή της μάχης.
β. Ο Θουκυδίδης δίνει έμφαση στη συμμετοχή των γυναικών στη μάχη, διότι αποτελούσε κάτι το εξαιρετικά σπάνιο στην εποχή του. Οι πόλεμοι και οι μάχες γενικότερα -είτε σχετίζονταν με κάποιον εξωτερικό εχθρό είτε σχετίζονταν με κάποια εμφύλια διαμάχη- αφορούσαν αποκλειστικά τους άνδρες, οι οποίοι λάμβαναν, άλλωστε, την κατάλληλη εκπαίδευση, ώστε να είναι σε θέση να αντεπεξέλθουν στη σχετική υποχρέωση. Οι γυναίκες είχαν τελείως διαφορετικά καθήκοντα, τα οποία εξαντλούνταν στις υποχρεώσεις τους απέναντι στην οικογένειά τους. Η συμμετοχή τους ακόμη και σε ευρύτερες κοινωνικές διαδικασίες ήταν περιορισμένη, πολύ περισσότερο βέβαια η συμμετοχή τους σε κάτι το τόσο βίαιο, όπως ήταν μια μάχη.
Το γεγονός, όμως, ότι οι γυναίκες των δημοκρατικών ένιωσαν την ανάγκη να συμμετάσχουν στην εμφύλια αυτή σύγκρουση φανέρωνε τόσο την ένταση των παθών όσο και το πόσο ιερά ήταν εκείνα που απειλούνταν. Οι γυναίκες θέλησαν να προστατεύσουν τα παιδιά τους και τα σπίτια τους, καθώς η μάχη γινόταν εντός της πόλης∙ θέλησαν, επίσης, να προστατεύσουν την ελευθερία και τη δημοκρατία, διότι αντιλαμβάνονταν πως μια πιθανή επικράτηση των ολιγαρχικών θα άλλαζε δραστικά τις πολιτικές συνθήκες στην Κέρκυρα. Αναφερόμενος, έτσι, ο ιστορικός στη συμμετοχή των γυναικών, κατόρθωνε να μεταδώσει στον αναγνώστη του έργου του την κρισιμότητα της μάχης αυτής με ιδιαίτερα αποτελεσματικό τρόπο, εφόσον τον έφερνε αντιμέτωπο με μια παράδοξη και πρωτόφαντη κατάσταση.   
 
3. Με ποια εκφραστικά µέσα περιγράφονται οι ενέργειες και η στάση των ανθρώπων στον πόλεµο;
 
Ο ιστορικός για να τονίσει τη συμμετοχή των γυναικών στη μάχη χρησιμοποιεί:
- τον επιρρηματικό προσδιορισμό τολμηρῶς, για να δηλώσει το θάρρος των γυναικών, καθώς και τον εμπρόθετο προσδιορισμό παρά φύσιν, για να τονίσει πως το θάρρος τους ερχόταν σε αντίθεση με την ευαίσθητη και φιλειρηνική φύση τους
- την εικόνα των γυναικών που ρίχνουν κεραμίδια ενάντια στους αντιπάλους από τις στέγες των σπιτιών
- το σύνθετο με δύο προθέσεις ρήμα συνεπιλαμβάνομαι (μαζί με κάποιον συμμετέχω σε κάτι) για να δηλωθεί εμφατικά το εκούσιο και πρόθυμο της βοήθειας που προσέφεραν οι γυναίκες
- τις δύο μετοχές (βάλλουσαι - ὑπομένουσαι) σε χρόνο ενεστώτα, ώστε να δοθεί ζωντάνια και παραστατικότητα στην περιγραφή των γεγονότων.
Ο ιστορικός παρουσιάζει τα συναισθήματα και τις πράξεις των ολιγαρχικών, όπως και τις πράξεις των άλλων συμμετεχόντων, με τα ακόλουθα μέσα:
- με τη μετοχή δείσαντες, που εκφράζει φόβο, και την αναφορά σε όσα δεινά φοβήθηκαν οι ολιγαρχικοί πως θα πάθουν
- με τη χρήση πολλαπλών δευτερευουσών προτάσεων σε μια εκτενέστατη περίοδο, ώστε να αποδοθεί πιο παραστατικά το κλίμα πανικού των ολιγαρχικών
- με την εικόνα της πυρπόλησης της πόλης
- με τη χρήση ιστορικού ενεστώτα (ἐμπιπρᾶσι) για να δοθεί ζωντάνια στον αφηγηματικό λόγο
- με τον εμπρόθετο προσδιορισμό ἐν φυλακῇ ἦσαν που δηλώνει το βαθμό επιφυλακής και επαγρύπνησης των δύο παρατάξεων
- με τους ρηματικούς τύπους ὑπεξανήγετο και λαθόντες, που εκφράζουν τον κρυφό και ύπουλο τρόπο με τον οποίο υποκινητές και υποστηρικτές των ολιγαρχικών έφυγαν από το νησί έντρομοι για τις πιθανές συνέπειες. 
 
4. Ποιες συνέπειες του πολέµου διαφαίνονται στο κεφάλαιο αυτό;
 
Στο κεφάλαιο αυτό ο Θουκυδίδης καταγράφει μία από τις πρώτες συγκρούσεις των δημοκρατικών με τους ολιγαρχικούς στο πλαίσιο του εμφύλιου πολέμου που είχε ξεσπάσει στο νησί της Κέρκυρας. Ο ιστορικός αναδεικνύει την αγωνία και τον φόβο που προκάλεσε ο πόλεμος αυτός με την αναφορά στη συμμετοχή των γυναικών στη μάχη. Φοβούμενες για την οικογένειά τους οι γυναίκες ξεπερνούν το φιλειρηνικό της φύσης τους και λαμβάνουν μέρος, επιθυμώντας να βοηθήσουν κι εκείνες την παράταξή τους. Επιπροσθέτως, βέβαια, ο ιστορικός αναδεικνύει ακόμη εντονότερα τις συνέπειες του πολέμου μέσα από την απονενοημένη επιλογή των ηττημένων ολιγαρχικών να βάλουν φωτιά στα σπίτια της πόλης -ακόμη, μάλιστα, και στα δικά τους σπίτια- εξωθημένοι από τον φόβο μήπως οι δημοκρατικοί τους επιτεθούν αιφνιδιαστικά και τους σκοτώσουν. Η δυνητικά καταστροφική για το σύνολο της πόλης πράξη των ολιγαρχικών φανερώνει την έκταση του φόβου και της απόγνωσης που προκαλεί ο πόλεμος στην ψυχή των ανθρώπων. Χωρίς ουσιαστική σκέψη οι άνθρωποι οδηγούνται σε αυτοκαταστροφικές επιλογές, αφού δεν είναι σε θέση να σταθμίσουν λογικά τις πιθανές επιπτώσεις των πράξεών τους.  
 
5. Σε ποια ενέργεια προβαίνουν οι ολιγαρχικοί µόλις αντιλαµβάνονται την επικράτηση των αντιπάλων τους; Πού αποδίδει ο Θουκυδίδης την ενέργεια αυτή;
 
Κατά την υποχώρησή τους οι ολιγαρχικοί έβαλαν φωτιά στα σπίτια και στις πολυκατοικίες γύρω από την αγορά, προκειμένου να εμποδίσουν ή έστω να καθυστερήσουν μια αιφνιδιαστική επίθεση των δημοκρατικών εναντίον τους. Ο εμπρησμός της πόλης είναι μια απονενοημένη ενέργεια των ολιγαρχικών υποκινούμενη από το φόβο τους, μήπως οι αντίπαλοι καταλάβουν το λιμάνι του Αλκίνου και κυρίως το ναύσταθμό του.
 
6. Να αναφέρετε τους παράγοντες που δυσχεραίνουν τη θέση των ολιγαρχικών µετά την υποχώρησή τους.
 
Όταν τελειώνει η μάχη, με την ήττα των ολιγαρχικών, εκείνοι ξεκινούν την υποχώρησή τους. Συνειδητοποιούν, ωστόσο, πως ο χώρος προς τον οποίο κινούνται, το λιμάνι του Αλκίνου, βρίσκεται κοντά στην αγορά της πόλης και είναι, άρα, ευάλωτο σε μια πιθανή αιφνιδιαστική επίθεση των δημοκρατικών. Θεωρούν, έτσι, πως η υποχώρησή τους δεν επαρκεί για να τους διασώσει, εφόσον παραμένουν σε χώρο εύκολα προσιτό στους δημοκρατικούς. Προκειμένου, λοιπόν, να καθυστερήσουν μια πιθανή επίθεση αποφασίσουν να βάλουν φωτιά στα σπίτια και στις πολυκατοικίες γύρω από την αγορά, χωρίς να λυπηθούν μήτε καν τα δικά τους σπίτια.
 
7. δείσαντες, φειδόµενοι: Τι αποκαλύπτουν οι µετοχές για την ψυχολογική κατάσταση των ολιγαρχικών;
 
Με την αξιοποίηση των μετοχών ο Θουκυδίδης αποκαλύπτει την ψυχολογική κατάσταση των ολιγαρχικών εξαιτίας της οποίας οδηγήθηκαν στον εμπρησμό της αγοράς. Ο φόβος (δείσαντες) για τη ζωή τους είναι το κυρίαρχο συναίσθημα και συνάμα το αίτιο πίσω από τη δράση τους, εφόσον μέσα στον πανικό τους, χωρίς να αναλογιστούν πλήρως τις πιθανές συνέπειες αυτού που σκόπευαν να κάνουν, έβαλαν φωτιά στα σπίτια γύρω από την αγορά. Υπό το κράτος, άλλωστε, του φόβου δεν λυπήθηκαν (φειδόμενοι) ούτε καν τα δικά τους σπίτια –και, κατ’ επέκταση μήτε τους οικείους τους που ενδεχομένως βρίσκονταν σε αυτά. Οι ολιγαρχικοί αδυνατούσαν να κατανοήσουν, λόγω του φόβου και του πανικού τους, πως με τη φωτιά που έβαζαν υπήρχε το ενδεχόμενο να καταστρέψουν ολόκληρη την πόλη.